Terugblik 2017

2017 / 2016 / 2015 / 2014 / 2013 / 2012 / 2011 / 2010 / 2009 / 2008 / 2007 / 2006

10 januari: Het detecteren van zwaartekrachtsgolven van botsende zwarte gaten

Ontmoet Prof Jo van den Brand van de afdeling Gravitational Physics van het Nikhef en de Faculteit der Exacte Wetenschappen van de Vrije Universiteit, beide in Amsterdam.

Einstein voorspelde het al in zijn algemene relativiteitstheorie: Als zwarte gaten samensmelten worden daardoor rimpelingen veroorzaakt in ruimte en tijd. Op 14 september 2015 lukte het de LIGO Virgo Collaboration (LVC) voor het eerst om die voorspelde golven te detecteren. Met behulp van een meetinstrument met kilomete

Numerieke relativiteitssimulatie van het samensmelten van twee zwarte gaten

rslange resonantie armen waren zij in staat relatieve golflengteveranderingen van minder dan 10-22 waar te nemen. De Nikhef onderzoeksgroep van Prof. van den Brand was betrokken bij dit onderzoek en heeft bijgedragen aan de analyse van de metingen.

 

 

 

 

14 februari: Klimaatverandering

Ontmoet Dr. Karin Rebel van het Copernicus Instituut voor Duurzame ontwikkeling van de Universiteit Utrecht zal de nieuwste inzichten over klimaatveranderingen bespreken.


We hebben er allemaal over gehoord, dat het klimaat opwarmt en dat deze opwarming onder andere door mensen veroorzaakt wordt. Maar hoe zit dat nu precies. Karin Rebel zal allerlei vragen over klimaatveranderingen bespreken, zoals:

  • Hoe kan het CO2 gehalte van de atmosfeer de temperatuur op aarde beïnvloeden?
  • Waar komt die CO2 vandaan?
  • Is er op aarde eerder een hoge atmosferische CO2 concentratie geweest, en wat had dat toen voor effect op het klimaat?
  • Waarom is de concentratie zo sterk toegenomen sinds de industriële revolutie en wat leert ons dat over de toekomst?
  • In Parijs is afgesproken dat de gemiddelde mondiale temperatuur niet meer dan 1,5 tot 2 C mag toenemen. Hoe zou dat bereikt kunnen worden?

Voor de toekomstige CO2 concentratie is zowel de uitstoot van CO2 van groot belang, als ook de opname van CO2 door oceanen en vegetatie. Over de rol van de vegetatie bestaat nog veel onzekerheid. Hoe reageren planten op een verhoogde CO2 concentratie. Zullen planten dan steeds sneller groeien, en dus meer CO2 opnemen, of is er een maximum aan hun opnamecapaciteit?

 

 

 

14 maart 2017: Epigenetica: Het geheugen van ons DNA

Het geheugen van ons DNA. Over hoe epigenetica ons maakt tot wie we zijn en onze omgeving laat inwerken op het functioneren van ons DNA.

Iedereen begint aan het leven als één enkele cel met daarin vier meter DNA: twee van moeder en twee van vader. Hoe kan daar een compleet mens uit groeien bestaand uit 40 miljard cellen met eindeloos veel verschillende functies, maar exact hetzelfde DNA? En hoe past die vier meter DNA eigenlijk in een
celkern van een paar miljoenste van een meter? Dat zijn de fundamentele vragen over het leven waarop het vakgebied van de epigenetica een antwoord zoekt. Daar blijft het niet bij: vanaf het prille begin kan de omgeving langdurige epigenetische veranderingen teweegbrengen. Welke consequenties heeft dit voor onze gezondheid en de snelheid waarmee we verouderen?

Epigeneticus dr. Bas Heijmans van het Leids Universitair Medisch Centrum zal deze vragen beantwoorden aan de hand van bruine en gele muizen, de gezondheid van Hongerwinterkinderen en DNA waarvan je ziet dat het van een roker is (ook al zegt de eigenaar van het DNA gestopt te zijn)

 

11 april 2017: Verkiezingspeilingen

Ontmoet Tom Louwerse, docent politicologie bij de Leidse Universiteit. Kun je peilingen eigenlijk wel serieus nemen?

Tijdens de verkiezingscampagne van 2017 waren peilingen weereen vast onderdeel van de politieke verslaglegging. Journalisten gebruikten ze graag om de verkiezingsstrijd te analyseren: wie wint, wie verliest? Maar tegelijkertijd waren er zorgen over de betrouwbaarheid en validiteit van peilingen. Tom Louwerse, universitair docent politicologie aan de Universiteit Leiden en maker van de Peilingwijzer, bespreekt de sterke en zwakke kanten van peilingen en hoe de Peilingwijzer daar een antwoord op probeert te formuleren. Hoe kun je peilingen dan wel gebruiken en op welke manier hebben
ze eigenlijk invloed op hetkiesgedrag?

9 mei 2017: Beelden van Paaseiland

Ontmoet Prof. Jan Boersema, emeritus hoogleraar Grondslagen van de Milieuwetenschappen in Leiden.

Paaseiland is het meest afgelegen bewoonde plekje op aarde. Hoe Polynesische kolonisten het tien eeuwen terug hebben kunnen bereiken is nog steeds een raadsel. Het is weinig groter dan Texel. Op dit kleine eiland hebben de bewoners een spectaculaire beeldencultuur tot stand gebracht. Maar tegen welke prijs? Toen onze landgenoot Jacob Roggeveen het eiland op eerste paasdag 1722 als eerste Europeaan zag, bleek het eiland geheel ontbost. Ook de cultuur leek op haar retour. Was er een verband? Clive Ponting (The Green History of the World, 1991), Jared Diamond (Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed, 2004) en vele anderen vonden van wel. Paaseiland groeide uit tot de icoon van de milieugeschiedenis. Hét voorbeeld van een maatschappelijke collaps door verkeerd gebruik van de natuurlijke hulpbronnen en een waarschuwing voor de hele aarde. In het boek Beelden van Paaseiland (Atlas, Amsterdam 2011; Engelse editie The Survival of Easter Island  CUP, Cambridge 2015) wordt deze gangbare opvatting tegen het licht gehouden en verworpen. Er moet een ander verhaal verteld worden. In zijn lezing vertelt de auteur, Prof. Jan J. Boersema, dit verhaal.

Comments are closed.