2026 /2025 / 2024 / 2023 / 2022 / 2021 / 2020 / 2019 / 2018 / 2017 / 2016 / 2006 t/m 2015

12 mei: Mens, microben en omgeving: een eeuwenoude samenwerking onder de loep

Ons immuunsysteem ontwikkelt zich in voortdurende wisselwerking met de wereld om ons heen. Niet zozeer “meer hygiëne”, maar vooral een veranderde leefomgeving lijkt een belangrijke rol te spelen in de toename van allergieën en andere immuniteit-gerelateerde aandoeningen. Kinderen die opgroeien in een stedelijke omgeving komen in contact met een andere, vaak minder diverse verzameling micro-organismen dan kinderen op het platteland, waar dieren, bodem en planten een rijk microbieel landschap vormen.
Deze avond vertelt Hermelijn Smits, immunoloog en expert op het gebied van omgevingsinvloeden op het immuunsysteem, over de zogenaamde old friends-hypothese: het idee dat ons immuunsysteem zich gedurende de evolutie heeft ontwikkeld in nauwe samenwerking met bepaalde micro-organismen, die het helpen om tolerant en in balans te blijven. Ook komt de Finse biodiversity hypothesis aan bod, die stelt dat een rijke biodiversiteit in onze leefomgeving samenhangt met een gezonder microbioom en minder allergieën.
Wat betekenen deze inzichten voor hoe we steden inrichten, hoe we met groen, dieren en natuur omgaan en hoe we kinderen laten opgroeien? In een toegankelijke lezing vol actuele wetenschap laat Hermelijn Smits zien hoe de diversiteit van onze omgeving het immuunsysteem vormt en waarom dat van groot belang is voor onze gezondheid.

Spreker: Prof. Hermelijn Smits. Zij is als immunoloog en bioloog verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Zij leidt daar een door het Longfonds en de EU gesponsorde groep die de effecten van gastheer-parasiet-interactie op het immuunsysteem bestudeerd. Sinds 2022 is zij hoogleraar Immuunmodulatie door gastheer-commensaal-interacties bij het LUMC.

Muziek: Beechcraft Bonanza alias Guido Kreeuseler is een rock ’n roll singer-songwriter uit Almere met zelfgeschreven nummers en covers geïnspireerd op jaren ’50 rockabilly, blues, pop en country.

De sheets van de presentatie van Prof. Hermelijn Smits zijn hier te vinden.

14 april: Statistiek in (medische) rechtszaken

“Serial Killer Nurses”, van Lucia de Berk tot Lucy Letby

De politie en de medische en juridische werelden in Nederland lijken uit de zaak Lucia de Berk lering te hebben getrokken over de valkuilen van statistiek in rechtszaken. Maar nu heeft Engeland ook zijn verschrikkelijkste vrouwelijk seriemoordenaar aller tijden: Lucy Letby, die in 2023 14 keer levenslang heeft gekregen, wegens moord en poging tot moord op de afdeling voor neonatale intensieve zorg bij het Countess of Chester ziekenhuis. (Chester ligt dicht bij Liverpool en de grens met Wales). In Engeland lijkt men nog nooit van Lucia de Berk gehoord te hebben. Toch zijn ook daar inmiddels klokkenluiders en ook een nieuwe advocaat in actie gekomen en begint heel erg langzaam de publieke opinie in de VK over de zaak te kantelen. “Het systeem” reageert hierop tergend langzaam. Richard Gill zal het over de verschillen en overeenkomsten tussen deze twee zaken hebben. Voor Engelsen doet de zaak Lucy Letby denken aan een eerdere Engelse zaak, die van Beverley Allitt. Die zaak lijkt het draaiboek te hebben geleverd voor wat een epidemie lijkt te zijn van moordende Engelse verpleegkundigen.

Spreker: Richard Gill. Hij is emeritus hoogleraar wiskundige statistiek aan de Leidse Universiteit. Als zodanig heeft hij onderzoek gedaan naar de statistische argumenten die ten grondslag liggen aan gerechtelijke uitspraken. Bij het grote publiek is hij vooral bekend van zijn analyse van de wankele statistische onderbouwing die in 2003 ten grondslag lag aan de veroordeling van Lucia de Berk.

Muziek: Ailig Macleod Moreno met zijn band. Zij spelen eigen geschreven indie en folk nummers met af en toe een covertje ertussen.

10 maart: Begrijpt ChatGPT jouw emoties?

Velen gebruiken ChatGPT en andere chatbots die werken dankzij “Large Language Models”. Ze zijn heel handig, maar er is ook veel kritiek. Ze zouden eigenlijk heel dom zijn en alleen maar gelezen teksten herhalen. Ze zouden niet “echt” kunnen nadenken. Hun advies zou vaak bestaan uit hallucinaties, mooi verwoord zodat jij het prettig vindt die te lezen. Als je met ze praat dan doen ze alsof ze je aardig vinden en dat is schadelijk. En tot slot, ze begrijpen onze gevoelens niet echt, want ze leven niet.

Wij gaan deze avond samen onderzoeken wat we vinden van al deze beweringen en of we erachter kunnen komen wat het eigenlijk betekent als een AI iets begrijpt. Wat verwachten we dan eigenlijk? Bijvoorbeeld: is een troostende reactie van een AI en een goed advies over wat je zou kunnen doen om je beter te voelen iets waar we waarde aan moeten hechten, of juist niet? Maar ook: hoe kan je er nou voor zorgen dat je dit soort chatbots gebruikt op een manier waarop je er het beste uit kunt halen?

Spreker: Joost Broekens. Hij is universitair hoofddocent bij het Leiden Institute of Advanced Computer Science (LIACS). Daar bestudeert hij Kunstmatige Intelligentie (AI), in het bijzonder de interactie tussen emoties en AI. Dit wordt door hem breed benaderd: hij modelleert emoties in computermodellen, onderzoekt hoe AI menselijke emoties kan herkennen en hoe de emoties van mensen worden beïnvloed door AI. Ook is hij medeoprichter van Interactive Robotics, een organisatie die humanoïde robots ontwikkelt als onderwijsassistenten waarmee studenten van alle leeftijden in staat worden gesteld om te leren met en van sociale robots.

Muziek: PLÅNET. Een indie band die spacey experimentele funk-rock maakt met een universum aan stijlinvloeden.

10 februari: Terug van uitgestorven

Ineens liepen ze rond: de reuzenwolven die televisiekijkers alleen kenden uit Game of Thrones. Waren het uitgestorven dieren, teruggebracht uit de dood? Zijn de dodo en de wolharige mammoet de volgende op het lijstje? 

Een combinatie van hoogwaardige biotechnologie en ecologische inzichten brengt het terugbrengen van uitgestorven dieren dichterbij dan ooit. Maar wat betekent dat precies? En waarom zou je het willen? 

Spreker: Bart Braun. Hij werkt bij Naturalis Biodiversity Center aan de wetenschapscommunicatie. Hij is de auteur van drie populair-wetenschappelijke boeken, waaronder Nieuwe Dieren, dat gaat over hoe mensen dieren veranderen.

Muziek: Willemine & Marcel. Een duo met een Stevie Wonder repertoire. Willemine Semeins zingt en wordt begeleid door Marcel Peters op piano.

13 januari: Een blik op het heelal vanuit de diepzee

Voor het onderzoek naar kosmische straling wordt momenteel een van de meest merkwaardige maar ook complexe wetenschappelijke instrumenten gebouwd: de KM3NeT neutrino telescoop. Deze telescoop wordt momenteel geïnstalleerd op de bodem van de Middellandse Zee en zal het mogelijk maken om neutrino’s te observeren die afkomstig zijn van extreem energetische objecten in ons universum. Daarnaast zal hij ook de mysterieuze eigenschappen van deze neutrino’s ontrafelen: neutrino’s zijn elementaire deeltjes die slechts zelden een interactie met hun omgeving aangaan. Dat heeft zowel voor- als nadelen. Neutrino’s kunnen vrijwel ongehinderd door het heelal reizen en dat kan veel informatie opleveren over neutrino-bronnen diep in het universum. Aan de andere kant vraagt de detectie van neutrino’s om een gigantisch detectie-volume. Het detectiemedium van KM3NeT zal uit een kubieke kilometer zeewater bestaan, die uiteindelijk door middel van een sensornetwerk met 6000 ogen en oren in de gaten gehouden zal worden.

In deze voordracht bespreekt Ernst-Jan Buis het wetenschappelijk doel, het concept en de implementatie van KM3NeT. De eerste resultaten van KM3NeT zijn spectaculair en komen uitgebreid aan bod.

Spreker: Ernst-Jan Buis is opgeleid als deeltjesfysicus aan de Universiteit van Utrecht en verkreeg in 2002 zijn doctorstitel aan de Universiteit van Amsterdam op het gebied van experimentele hoge energiefysica. Tijdens zijn promotieonderzoek werkte Ernst-Jan aan een van de experimenten van de Large Hadron Collider en werkte hij 2,5 jaar op CERN, ‘s werelds grootste onderzoekslaboratorium voor onderzoek naar elementaire deeltjes nabij Genève. Na zijn promotie stapte Ernst-Jan over naar ruimtevaartonderzoek en werkte hij aan verschillende projecten, zoals ESA’s ruimtemissie naar de planeet Mercurius en de LISA missie die vanaf 2036 zwaartekrachtgolven zal detecteren in de ruimte. Inmiddels is Ernst-Jan terug in de deeltjesfysica en werkt hij als systeemingenieur aan het KM3NeT experiment. Naast zijn onderzoek geeft hij les aan de Technische Universiteit Delft.

Muziek: Jaap de Kwaasteniet. Jaap keert deze januari terug naar het Science Café met een verrassingsact die een nieuwe draai geeft aan zijn gebruikelijke orgelspel. Verwacht wederom vertier, zoals vroeger, en immer vrolijke publieksinteractie.