2026 /2025 / 2024 / 2023 / 2022 / 2021 / 2020 / 2019 / 2018 / 2017 / 2016 / 2006 t/m 2015

13 januari: Een blik op het heelal vanuit de diepzee

Voor het onderzoek naar kosmische straling wordt momenteel een van de meest merkwaardige maar ook complexe wetenschappelijke instrumenten gebouwd: de KM3NeT neutrino telescoop. Deze telescoop wordt momenteel geïnstalleerd op de bodem van de Middellandse Zee en zal het mogelijk maken om neutrino’s te observeren die afkomstig zijn van extreem energetische objecten in ons universum. Daarnaast zal hij ook de mysterieuze eigenschappen van deze neutrino’s ontrafelen: neutrino’s zijn elementaire deeltjes die slechts zelden een interactie met hun omgeving aangaan. Dat heeft zowel voor- als nadelen. Neutrino’s kunnen vrijwel ongehinderd door het heelal reizen en dat kan veel informatie opleveren over neutrino-bronnen diep in het universum. Aan de andere kant vraagt de detectie van neutrino’s om een gigantisch detectie-volume. Het detectiemedium van KM3NeT zal uit een kubieke kilometer zeewater bestaan, die uiteindelijk door middel van een sensornetwerk met 6000 ogen en oren in de gaten gehouden zal worden.

In deze voordracht bespreekt Ernst-Jan Buis het wetenschappelijk doel, het concept en de implementatie van KM3NeT. De eerste resultaten van KM3NeT zijn spectaculair en komen uitgebreid aan bod.

Spreker: Ernst-Jan Buis is opgeleid als deeltjesfysicus aan de Universiteit van Utrecht en verkreeg in 2002 zijn doctorstitel aan de Universiteit van Amsterdam op het gebied van experimentele hoge energiefysica. Tijdens zijn promotieonderzoek werkte Ernst-Jan aan een van de experimenten van de Large Hadron Collider en werkte hij 2,5 jaar op CERN, ‘s werelds grootste onderzoekslaboratorium voor onderzoek naar elementaire deeltjes nabij Genève. Na zijn promotie stapte Ernst-Jan over naar ruimtevaartonderzoek en werkte hij aan verschillende projecten, zoals ESA’s ruimtemissie naar de planeet Mercurius en de LISA missie die vanaf 2036 zwaartekrachtgolven zal detecteren in de ruimte. Inmiddels is Ernst-Jan terug in de deeltjesfysica en werkt hij als systeemingenieur aan het KM3NeT experiment. Naast zijn onderzoek geeft hij les aan de Technische Universiteit Delft.

Muziek: Jaap de Kwaasteniet. Jaap keert deze januari terug naar het Science Café met een verrassingsact die een nieuwe draai geeft aan zijn gebruikelijke orgelspel. Verwacht wederom vertier, zoals vroeger, en immer vrolijke publieksinteractie.

10 februari: Terug van uitgestorven

Ineens liepen ze rond: de reuzenwolven die televisiekijkers alleen kenden uit Game of Thrones. Waren het uitgestorven dieren, teruggebracht uit de dood? Zijn de dodo en de wolharige mammoet de volgende op het lijstje? 

Een combinatie van hoogwaardige biotechnologie en ecologische inzichten brengt het terugbrengen van uitgestorven dieren dichterbij dan ooit. Maar wat betekent dat precies? En waarom zou je het willen? 

Spreker: Bart Braun. Hij werkt bij Naturalis Biodiversity Center aan de wetenschapscommunicatie. Hij is de auteur van drie populair-wetenschappelijke boeken, waaronder Nieuwe Dieren, dat gaat over hoe mensen dieren veranderen.

Muziek: Willemine & Marcel. Een duo met een Stevie Wonder repertoire. Willemine Semeins zingt en wordt begeleid door Marcel Peters op piano.

10 maart: Begrijpt ChatGPT jouw emoties?

Velen gebruiken ChatGPT en andere chatbots die werken dankzij “Large Language Models”. Ze zijn heel handig, maar er is ook veel kritiek. Ze zouden eigenlijk heel dom zijn en alleen maar gelezen teksten herhalen. Ze zouden niet “echt” kunnen nadenken. Hun advies zou vaak bestaan uit hallucinaties, mooi verwoord zodat jij het prettig vindt die te lezen. Als je met ze praat dan doen ze alsof ze je aardig vinden en dat is schadelijk. En tot slot, ze begrijpen onze gevoelens niet echt, want ze leven niet.

Wij gaan deze avond samen onderzoeken wat we vinden van al deze beweringen en of we erachter kunnen komen wat het eigenlijk betekent als een AI iets begrijpt. Wat verwachten we dan eigenlijk? Bijvoorbeeld: is een troostende reactie van een AI en een goed advies over wat je zou kunnen doen om je beter te voelen iets waar we waarde aan moeten hechten, of juist niet? Maar ook: hoe kan je er nou voor zorgen dat je dit soort chatbots gebruikt op een manier waarop je er het beste uit kunt halen?

Spreker: Joost Broekens. Hij is universitair hoofddocent bij het Leiden Institute of Advanced Computer Science (LIACS). Daar bestudeert hij Kunstmatige Intelligentie (AI), in het bijzonder de interactie tussen emoties en AI. Dit wordt door hem breed benaderd: hij modelleert emoties in computermodellen, onderzoekt hoe AI menselijke emoties kan herkennen en hoe de emoties van mensen worden beïnvloed door AI. Ook is hij medeoprichter van Interactive Robotics, een organisatie die humanoïde robots ontwikkelt als onderwijsassistenten waarmee studenten van alle leeftijden in staat worden gesteld om te leren met en van sociale robots.

Muziek: PLÅNET. Een indie band die spacey experimentele funk-rock maakt met een universum aan stijlinvloeden.