Terugblik 2014

2017 / 2016 / 2015 / 2014 / 2013 / 2012 / 2011 / 2010 / 2009 / 2008 / 2007 / 2006

9 dec 2014: Biodiversiteitscrisis?: Ontmoet Naturalis-paleontoloog Frank Wesselingh.

We weten allemaal wat de biodiversiteitscrisis is. Maar is dat wel zo? Is er uberhaupt wel een crisis? Relatief gezien valt het aantal uitgestorven soorten best mee. De aarde heeft tijden gekend dat dieren en planten massaal uitstorven, mammoeten, dino’s. Toen was het pas echt crisis. In Nederland leven nu meer soorten dan bijvoorbeeld honderd jaar terug. Is er wel sprake van een biodiversiteitscrisis? De klimaatscrisis is toch veel erger?

De spreker van deze avond, Dr. Frank Wesselingh, paleontoloog bij Naturalis, voert je mee naar biodiversiteitscrises uit het verleden om te bezien hoe erg de huidige biodiversiteitscrisis is. Spelen we met vuur of lijkt het maar zo? Immigranten, het ontstaan van nieuwe soorten en uitsterven passeren de revue aan de hand van de fossiele overlevering. Biodiversiteit is altijd in beweging geweest al is de huidige crisis mogelijk een hele grote. Verwonder je over wat je uit fossielen kunt aflezen aan biodiversiteit.

Voorbeelden van opgang en onderkomst van biodiversiteit op alle tijdschalen en over de hele wereld, aan de hand van onderzoek naar fossielen komen aan de orde. We kijken o.a. naar het ontstaan van het Amazonewoud, maar ook van onze huidige Noordzeebiodiversiteit.

Frank Wesselingh is afgestudeerd geoloog en gepromoveerd op het ontstaan en verdwijnen van megameren in het Amazonegebied in de afgelopen 25 miljoen jaar. Hij deed onderzoek naar het ontstaan van het centrum van mariene biodiversiteit in Indonesie maar ook naar het ontstaan van de eigen Noordzeefauna.

11 nov 2014: Leren wij anders door computers: Leren wij anders door computers?ontmoet de cognitief psycholoog Christof van Nimwegen.

Niet altijd. Gebruikersvriendelijke en ondersteunende software leidt niet altijd tot betere prestatie met de software of beter leren, ontdekte cognitief psycholoog Christof van Nimwegen. Omdat de software gebruikersvriendelijk en

Een al te behulpzame computer verhindert leren

Een al te behulpzame computer verhindert leren

behulpzaam is, hoef je minder of niet meer over de taak na te denken. En als je dan toch even vastzit, dan probeer je gewoon het een en ander uit en kom je er vaak ook wel. Dit type software neemt eigenlijk te veel van ons over, en daardoor leren we er zelf eigenlijk niet zo veel van.

 

Christof van Nimwegen is als cognitief psycholoog verbonden aan  het departement Informatica, Universiteit Utrecht. In de groep Interactie Technologie onderzoekt hij hoe de wijze waarop software zich manifesteert invloed heeft op hoe wij lezen, denken en onthouden, kortom hoe we informatie verwerken, als we de computer gebruiken.

De bezoekers van deze avond krijgen van Uitgeverij Maven het boek Het Ondiepe van Nicholas Carr cadeau. In dat boek buigt Carr zich over de vraag hoe het internet ons van binnenuit aan het veranderen is. Gebruikmakend van nieuw onderzoek naar de plasticiteit van het brein en naar de werking van ons geheugen, toont hij op elegante wijze hoe het internet niet alleen ‘nuttig gereedschap’ oplevert, maar ook de structuur en werking van onze hersenen beïnvloedt.

14 okt 2014: Transhumanisme. Door techniek de mens voorbij? Transhumanisme. Door techniek de mens voorbij? –  ontmoet techniekfilosofen Laurens Landeweerd en Pieter Lemmens.

Een mooier lichaam, betere concentratie, het is allemaal te koop. Transhumanisten zijn er van overtuigd dat we door human enhancement, oftewel mensverbeteringstechnieken, de beperkingen van ons menselijke lichaam kunnen overwinnen. Maar worden we daar wel gelukkiger door?

Worden we wel gelukkiger door mensverbeteringstechnieken?

Worden we wel gelukkiger door mensverbeteringstechnieken?

Techniekfilosofen Pieter Lemmens en Laurens Landeweerd stellen dat human enhancement de menselijke identiteit in verregaande mate ondergeschikt dreigt te maken aan de eisen van de competitieve samenleving. Is de maakbaarheid en plooibaarheid van de mens wel winst voor de individuele keuzevrijheid? Moeten we niet het goede leven centraal stellen?

Pieter Lemmens is als postdoc onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Wageningen. Laurens Landeweerd (Radboud Universiteit Nijmegen) doet onderzoek naar de invloed van human enhancement technologie op persoonlijke identiteit.

9 sept 2014: Privacy? Je leven ligt al op straat.Privacy? Je leven ligt al op straat  – ontmoet netwerk security specialisten Christian Doerr en Giovane Moreira Moura.

Het gemak van het leven van vandaag heeft zijn prijs: wij en al onze apparaten zijn altijd verbonden, zelfs als we het zelf niet weten (zoals e-meter, auto’s, en zo voort). Via deze verbindingen laten we immense digitale sporen van ons gedrag en gewoonten achter. Door correlatie van verschillende datasets en de toename van de computerkracht wordt toezicht goedkoop en gemakkelijk te doen voor iedereen. Niet alleen voor natiestaten en inlichtingendiensten zoals de NSA, maar ook voor bedrijven en zelfs individuen.

Instagram streetview mashup

Met de instagram streetview mashup ligt je priveleven letterlijk op straat

In deze presentatie zien we hoe machines ons beter leren kennen en ons gedrag beter kunnen voorspellen.  Met voorbeelden illustreren de sprekers aan hoe dit gebruikt wordt en tonen aan hoe dit gemakkelijk leidt tot een toezichthoudende staat.

De sprekers zijn als onderzoeker verbonden aan de TU Delft: Dr. Christian Doerr, assistent professor aan de Faculteit EWI, doet onderzoek naar communicatie tussen individuen in grote internetcommunities, en Dr. Giovane C Moreira Moura, postdoc bij de Cybersecurity groep aan de Faculteit TBM doet onder meer onderzoek naar “slechte buurten”  op internet.

10 juni 2014: Stemmen van Afrika: Stemmen van Afrika – ontmoet taalwetenschapper Mark Dingemanse

Waarom zijn er zoveel talen in Afrika, en wat is de relatie met biodiversiteit?

Van de ruim 7000 talen op de wereld wordt bijna éénderde in Afrika gesproken. Waarom zijn er zoveel, hoe komt

Foto: D. Sharon Pruitt.

het dat er zoveel talen ontstaan, hoe komt het dat zoveel talen zich naast elkaar kunnen handhaven? En wat veroorzaakt de huidige afname in de diversiteit van talen? In een interactieve lezing neemt Mark je mee op veldreis naar Ghana en legt hij een verrassend verband tussen talenrijkdom en biodiversiteit.

 

Op deze avond over de diversiteit van zowel de Afrikaanse als de Antilliaanse  cultuur, kwamen taalwetenschap, muziek, passie en film op prettige en toegankelijke wijze, samen.

Taalwetenchapper Mark Dingemanse

Circa 65 bezoekers.

 

De spreker:

Taalwetenschapper Mark Dingemanse is wetenschappelijk onderzoeker aan het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen en hoofdredacteur van de publiekswebsite Stemmen van AfrikaHij is geïnteresseerd in hoe mensen in het dagelijks leven taal gebruiken. Hij vertelt met passie over de Afrikaanse taal en cultuur, menselijk denken en het verband tussen woordkunst en alledaagse taal.

13 mei 2014: Slechthorend of doof: de techniek helpt

Sprekers: Prof. Niels Schiller(Leiden Institute of Brain and Cognition), Barend Nieuwendijk (partner in de maatschap Oorzaak), Daan van de Velde (Leiden University Centre for Linguistics), Prof. Johan Frijns (hoogleraar Keel-, Oor- en Neusheelkunde LUMC).

Spraakzien:
Laat de dove gemakkelijker communiceren met SpraakZien! Een speciale videobril, uitgerust met een microfoon die het spraakgeluid van een gesprekspartner opvangt. Dit signaal wordt via een draadloze verbinding naar spraakherkenningssoftware gestuurd die op een computertje draait. Het herkende spraaksignaal wordt direct omgezet naar tekst en teruggestuurd naar de videobril, waar de tekst in de bril geprojecteerd wordt. De drager van de bril kan zo lezen wat er gezegd werd zonder het oogcontact met de communicatiepartner te onderbreken. Een fantastische idee, maar er komt heel wat bij kijken: Wat is achtergrondgeluid, en kan dus weggelaten worden? Hoe herken je spraak goed genoeg om het om te zetten in tekst? Hoe kun je de tekst inkorten om spreek en lees tempo te synchroniseren?

Cochleair implantaat:
Cochleair_implantaatHet binnenste deel van het oor is het slakkenhuis, ook wel cochlea genoemd. Doofheid komt vaak door problemen in de cochlea. Tegenwoordig valt het gehoor in dat type doofheid echter deels te herstellen! Veel mensen die doof worden geboren of later in hun leven doof worden krijgen een cochleair implantaat. Dat is een operatief ingebrachte gehoorprothese die direct contact maakt met de gehoorzenuw. Electrisch horen, dus! De rest van het oor wordt overgeslagen en zo kunnen mensen bij wie allerlei delen van het oor niet meer werken, zelfs de haarcellen in het slakkenhuis, toch nog een gehoorervaring krijgen. De resultaten zijn spectaculair. Maar er blijven problemen bestaan. De precisie van het electrisch horen is veel lager dan die van normaal horen, zeker op het gebied van toonhoogtes. Hoe boots je het gehoor nu eigenlijk zo goed mogelijk na? Wat gaat er goed en welke problemen ontstaan als je tonen niet goed kan onderscheiden? Wat voor ontwikkelingen zitten er in de technologie? We laten u een demonstratie horen van hoe het klinkt om een cochleair implantaat te gebruiken.

De sprekers:
Professor Niels Schiller onderzoekt processen van taalverwerking en spraakproductie, Barend Nieuwendijk is partner in  de maatschap OorZaak.

Promovendus Daan van de Velde onderzoekt hoe gebruikers van Cochleair Implantaten ritme, klemtoon en intonatie in gesproken taal waarnemen en zelf produceren. Professor Johan Frijns (LUMC) is gespecialiseerd in cochleair implantaten.

8 april 2014: Plastics are forever: Over plastic soep, ‘size matters’ en hoe het tij te keren?

Toelichting op het onderwerp van deze avond:
Voorwerpen en verpakkingen van plastic: iedereen gebruikt ze maar helaas komt een hoop van het plastic afval in onze rivieren, zeeën en oceanen terecht. Deze zogeheten ‘plastic soep’ beschadigt zo ons leefmilieu en is een aanslag op onze planet, nu en in de toekomst. De meeste plastics zijn zeer stabiel en het kan honderden jaren duren voor ze in het milieu zijn afgebroken. Het plastic afval is nu bezig uiteen te vallen tot minuscule deeltjes. Daarnaast worden microplastics en nanoplastics steeds meer toegepast door de industrie. Via het watersysteem komen ze vervolgens in het zeemilieu terecht. Waar blijft al dat plastic? Wat is de impact ervan op planten en dieren, en uiteindelijk ook mensen? Welke mogelijkheden zijn er om plastic-vervuiling te bestrijden? Kortom, hoe kunnen we het tij van de plasticvervuiling keren?

Een recent artikel over dit onderwerp kunt u hier vinden.

 

 

 

 

11 maart 2014: De T-Rex! Spreker: dr. Anne Schulp (paleontoloog Naturalis / Natuurhistorisch Museum Maastricht),
Deze herfst groef Anne Schulp, paleontoloog bij Naturalis, een gedeeltelijk skelet van een Tyrannosaurus rex op in Montana. Tijdens de vrolijke voordracht keek hij terug naar de opgraving, maar vooral vooruit naar al het onderzoek dat het museum de komende jaren op deze vondst hoopt los te laten. Wat valt er nog te ontdekken over de meest tot de verbeelding sprekende dinosaurus?

In 2017 gaat een geheel vernieuwd Naturalis open. Mét een grote dinosauruszaal. In de dinocollectie van Naturalis ontbrak tot dusver een grote vleeseter. Naturalis is op dit moment bezigde T-Rex naar Nederland te halen. Een primeur, want daarmee is Naturalis de enige buiten Noord-Amerika die deze legende onderdak biedt!

Dr. Anne Schulp (midden) tijdens een recente opgraving

De spreker:
Onze spreker voor de avond was dr. Anne Schulp (Sneek, 1974). Anne Schulp is paleontoloog, en als onderzoeker verbonden aan Naturalis Biodiversity Center. Hij houdt zich vooral bezig met onderzoek naar dino’s en andere sauriërs. Dinovoetsporen hebben zijn speciale interesse. In 2006 promoveerde hij op onderzoek aan mosasauriërs, de grote zeereptielen die aan het einde van het Krijt de zeeën onveilig maakten.

11 februari 2014: Turkije tussen Osmaans verleden en Europese toekomst of andersom? Spreker: Prof. Zürcher, hoogleraar Turkse talen en culturen aan de Universiteit Leiden.

Op deze avond kwam het volgende aan bod:

In Turkije speelt het Osmaanse verleden op twee manieren een grote rol in het collectieve bewustzijn: aan de ene kant de trotse herinnering aan een keizerrijk dat lange tijd een wereldmacht was en grote delen van Europa beheerste. En aan de andere kant een rijk dat onder druk van Europa steeds meer terrein verloor en uiteindelijk zelfs geheel van de kaart werd geveegd. Dat beïnvloedt allerlei aspecten van de Turkse politiek.  Maar er wordt voornamelijk  gekeken naar de( rol van)  de buitenlandse politiek. Die wordt gekenmerkt door een heel ambivalente houding tegenover Europa  – voorbeeld en vijand. De Turkse buitenlandse politiek was gedurende vijftig jaar vrijwel helemaal gericht op integratie met het Westen maar sinds tien jaar is die politiek er steeds meer op gericht een dominante rol te spelen in de gebieden die vroeger tot het Osmaanse Rijk behoorden.

 

14 jan 2014: Kantelpunten in ecosystemen. Crash course ‘kantelen’: de veerkracht van ecosystemen

Spreker: Prof. Wolf Mooij, hoogleraar Aquatische Ecologie (NIOO-KNAW / WUR)

Al heel lang is er het besef dat er ‘grenzen aan de groei’ zijn. Maar in de praktijk blijken ecosystemen vaak verbazend veerkrachtig bij het opvangen van menselijke druk. Totdat opeens een kantelpunt bereikt wordt en het systeem omslaat: een meer wordt troebel, een koraalrif raakt overgroeid met algen, een bos verandert in een woestijn. Hoe kunnen we zulke omslagen begrijpen en voorspellen? En hoe kunnen we binnen die veerkrachtige grenzen van ecosystemen leven? Wat iedereen moet weten over ‘kantelen’.

Onderzoek aan ondiepe meren heeft uitzonderlijk veel inzicht in ‘kantelen’ opgeleverd. In hun natuurlijke staat zijn de meeste ondiepe meren voedselarm en worden ze gedomineerd door waterplanten. Zie de mooie oude schoolplaat ‘In sloot en plas’. Daar waar menselijke invloed toeneemt, zie je ook een toename van de belasting van het meer met voedingstoffen zoals stikstof en fosfor. Maar het meer lijkt hier nauwelijks op te reageren. Het systeem vertoont ‘veerkracht’ en verwerkt de extra voedingstoffen schijnbaar moeiteloos. Schijnbaar, want we weten nu dat onzichtbaar de veerkracht aangetast wordt. Tot het punt bereikt wordt dat het meer de druk niet meer aan kan en over een kantelpunt heenschiet. De waterplanten verdwijnen opeens en het water verandert in een groene algensoep.

Recent onderzoek laat zien dat de mechanismen ook werkzaam zijn in andere ecosystemen zoals bossen en koraalriffen, en zelfs buiten de ecologie. Denk bijvoorbeeld aan het klimaat, de financiële markten of zelfs de menselijke geest. Welke lessen trekken we hier uit? Wiskundige modellen kunnen hierbij een belangrijke rol spelen. Met deze modellen kunnen we de onderliggende mechanismen begrijpen en rekenen we herstel- en beheersscenario’s door op hun effectiviteit.

Dhr. Wolf Mooij is hoogleraar Aquatische Ecologie aan Wageningen Universiteit (WUR) en senior onderzoeker bij de afdeling Aquatische Ecologie van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW). Zijn onderzoek richt zich op het functioneren van zoetwaterecosystemen en de ecosysteemdiensten die ze leveren. Hij maakt hierbij veel gebruik van wiskundige modellen om ecosystemen te begrijpen en effecten te voorspellen. Naast Nederlandse meren doet hij bijvoorbeeld onderzoek aan Lake Victoria (Oost-Afrika) en de Everglades (Florida, USA). Hij zet zich in voor verschillende initiatieven om ecologisch en evolutionair onderzoek bijeen te brengen en toepasbaar te maken voor het beheer van ecosystemen.

 

Comments are closed.